Home » Thời Sự » Bộ luật Hình sự bổ sung tội danh liên quan BHXH, BHYT

Bộ luật Hình sự bổ sung tội danh liên quan BHXH, BHYT

Đến hết tháng 9-2015, số nợ bảo hiểm xã hội (BHXH), bảo hiểm y tế (BHYT) là 11.277 tỷ đồng, chiếm hơn 6% tổng số phải thu và tăng hơn một nghìn tỷ đồng (10,1%) so với cùng kỳ năm 2014. Tình trạng trốn đóng BHXH, BHYT, Bảo hiểm (BH) thất nghiệp vẫn diễn biến phức tạp và xảy ra ở hầu hết các địa phương, làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến quyền lợi người lao động…

Khi chế tài chưa mạnh…

Theo thống kê của Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội (LĐ-TB&XH), cả nước vẫn còn khoảng hơn năm triệu lao động thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc nhưng chưa được tham gia. Trong khi đó, cơ quan BHXH cũng mới chỉ quản lý được gần 150.000 đơn vị đăng ký tham gia BHXH, vẫn còn đến 50% số doanh nghiệp (DN) trốn đóng BHXH, BHYT… Thực tế, nếu như không có biện pháp bắt buộc chủ sử dụng lao động tuân thủ pháp luật về chính sách BHXH thì đến năm 2020 sẽ rất khó đạt được hơn 50% lực lượng lao động tham gia BHXH như mục tiêu đề ra trong Nghị quyết số 21 của Bộ Chính trị.

Nhận định về tình hình nợ đọng BHXH, BHYT, Phó Tổng Giám đốc BHXH Việt Nam Đỗ Văn Sinh cho rằng, những năm gần đây diễn biến nợ BHXH, BHYT ngày càng phức tạp, tăng cao. Đặc biệt, có tình trạng nhiều DN cố tình chiếm dụng tiền đóng BHXH, BHYT của người lao động (trích tiền lương của họ để đóng BHXH nhưng không nộp cho cơ quan BHXH mà sử dụng vào mục đích khác), ảnh hưởng nghiêm trọng đến quyền lợi người lao động, dẫn đến khiếu nại, tố cáo, thậm chí có nơi còn xảy ra đình công…

Cơ quan BHXH TP Hồ Chí Minh khởi kiện doanh nghiệp vi phạm chính sách BHXH, BHYT

Cơ quan BHXH TP Hồ Chí Minh khởi kiện doanh nghiệp vi phạm chính sách BHXH, BHYT

Thực tế, mặc dù ngành BHXH đã sử dụng hết các “công cụ” trong công tác thu hồi nợ BHXH, BHYT nhưng tình trạng vi phạm pháp luật về BHXH, BHYT vẫn ngày càng tăng, đã làm ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của hơn 700 nghìn lao động, (trong đó có hơn 50 nghìn lao động do DN bị phá sản, khoảng hơn 5.000 người do chủ DN bỏ trốn, không có quan hệ với cơ quan BHXH…). Nguyên nhân của tình trạng này, theo Phó Tổng Giám đốc Đỗ Văn Sinh, là do các chế tài xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực BHXH, BHYT, BH thất nghiệp còn quá nhẹ nên nhiều đơn vị cố tình trốn tránh, chây ỳ hoặc chấp nhận nộp phạt để chiếm dụng tiền BHXH, BHYT… Trong công tác khởi kiện, dù các đơn vị bị khởi kiện đều thừa nhận nợ BHXH, nhưng việc thu hồi tiền nợ còn gặp nhiều khó khăn. Vì vậy cần thiết phải đưa tội danh liên quan đến BHXH, BHYT vào Bộ luật Hình sự (sửa đổi) để tăng chế tài và bảo đảm quyền lợi cho người lao động.

Phó Chủ tịch Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam Mai Đức Chính cho rằng, tình trạng DN trốn đóng, nợ đọng BHXH, BHYT không chỉ gây thiệt hại cho người lao động, ảnh hưởng Quỹ BHXH mà còn gây “hiệu ứng” xấu trong xã hội. Dù đã có chế tài xử phạt các hành vi nợ BHXH, BHYT, nhưng mức phạt cũng rất thấp, tối đa là 75 triệu đồng. Theo ông Chính, nếu cứ giữ mức xử phạt vi phạm hành chính như hiện nay thì khó “cải thiện”, mà cần đưa các hành vi này vào Bộ luật Hình sự…

Đưa tội danh liên quan BHXH, BHYT vào luật

Hiện, các hành vi gian lận, trốn đóng BHXH, BHYT, BH thất nghiệp đã được đưa vào dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi), đang được các đại biểu thảo luận và dự kiến trình Quốc hội để thông qua trong Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XIII.

Theo đó, dự thảo luật quy định về tội gian lận BHXH, BH thất nghiệp (Điều 215): người nào thực hiện một trong các hành vi chiếm đoạt tiền BHXH, BH thất nghiệp như: lập giả hồ sơ, dùng hồ sơ giả hoặc hồ sơ đã bị làm sai lệch nội dung để lừa dối cơ quan BHXH; phạm tội có tổ chức, có tính chất chuyên nghiệp, tái phạm nguy hiểm, phạm tội chiếm đoạt tiền BHXH, BH thất nghiệp… mức phạt tù có thể từ ba tháng cao nhất là 10 năm tù. Ngoài ra, người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 10 triệu đồng đến 100 triệu đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ một năm đến năm năm.

Tương tự, quy định về tội gian lận BHYT (Điều 216) gồm: Lập hồ sơ bệnh án khống, kê đơn thuốc khống hoặc kê tăng số lượng, thêm loại thuốc, vật tư y tế, dịch vụ kỹ thuật, chi phí giường bệnh và các chi phí khác mà thực tế người bệnh không sử dụng; Giả mạo hồ sơ, thẻ BHYT hoặc sử dụng thẻ BHYT được cấp khống, thẻ BHYT giả, thẻ đã bị thu hồi, thẻ bị sửa chữa, thẻ BHYT của người khác trong khám, chữa bệnh hưởng chế độ BHYT trái quy định. Hay các hành vi chiếm đoạt tiền BHYT, có tổ chức, có tính chất chuyên nghiệp, tái phạm nguy hiểm… thì mức phạt cũng từ ba tháng đến 10 năm tù. Người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 10 triệu đến 100 triệu đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ một năm đến năm năm.

Điều 217 về tội trốn đóng BHXH, BHYT, BH thất nghiệp cho người lao động quy định rõ: Người có nghĩa vụ đóng BHXH, BHYT, BH thất nghiệp cho người lao động mà không đóng hoặc không đóng đầy đủ theo quy định từ sáu tháng trở lên, với số quy mô lao động khác nhau thì có thể bị phạt tiền hoặc phạt tù, từ mức nộp phạt 50 triệu đồng đến một tỷ đồng hoặc phạt tù ba tháng đến bảy năm tù…

Tại phiên thảo luận về dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi), các đại biểu Quốc hội đều thống nhất và cho rằng việc quy định các tội danh trốn đóng BHXH, BHYT, BH thất nghiệp vào Bộ luật Hình sự (sửa đổi) là cần thiết, bảo đảm lợi ích cho người lao động. Nhiều đại biểu cũng đóng góp ý kiến vào dự thảo Bộ luật. Đại biểu Danh Út (Kiên Giang) cho rằng, việc quy định từ sáu tháng trở lên đối với người có nghĩa vụ đóng BHXH, BHYT, BH thất nghiệp là quá dài. Đề nghị không đóng BHXH, BHYT, BH thất nghiệp ba tháng trở lên là bị truy cứu trách nhiệm hình sự . Đại biểu Trương Văn Vở (Đồng Nai) đề nghị bổ sung quy định chủ thể của tội gian lận BHXH, BH thất nghiệp ở Điều 215 và tội gian lận BHYT ở Điều 216, đối với pháp nhân. Bởi, pháp nhân là đơn vị sử dụng lao động, là cơ sở khám, chữa bệnh BHYT trong thực tế đã xảy ra các hành vi phạm tội và đã được quy định trong các điều này của dự án luật. Đại biểu Trương Văn Vở cũng cho rằng, trong Điều 215, với mức chiếm đoạt từ mười triệu đến dưới 100 triệu đồng mới bị xử lý hình sự là không tương xứng với dấu hiệu của tội lừa đảo, chiếm đoạt tài sản ở Điều 174, như vậy không hợp lý và không có tính khả thi cao. Vì thực chất các hành vi gian dối, lập hồ sơ giả, làm sai lệch nội dung của hồ sơ nhằm chiếm đoạt tiền bảo hiểm là có dấu hiệu của tội lừa đảo. Đại biểu Trương Văn Vở cho rằng, cần quy định lại mức tiền chiếm đoạt và mức hình phạt nhằm bảo đảm tính khả thi, như mức tiền chiếm đoạt chỉ nên quy định từ hai triệu đến dưới 50 triệu đồng là có thể bị phạt tù; nâng mức khung hình phạt tối đa có thể lên đến 15 năm trong trường hợp mức tiền bảo hiểm chiếm đoạt từ 500 triệu trở lên hoặc gây hậu quả rất nghiêm trọng, đặc biệt nghiêm trọng…

Có thể nói, việc bổ sung tội danh trốn đóng, gian lận BHXH, BHYT, BH thất nghiệp vào Bộ luật Hình sự sẽ là những “công cụ” mạnh để tăng cường biện pháp, chế tài giúp ngành BHXH thực thi có hiệu quả pháp luật về chính sách BHXH, BHYT, bảo đảm quyền lợi cho người lao động, người tham gia BHYT…